หมากรุกจีนหรือ Xiangqi (象棋) คือหนึ่งในเกมกระดานเชิงกลยุทธ์ที่มีผู้เล่นแพร่หลายที่สุดในโลก โดยวัตถุประสงค์หลักของเกมคือการ "รุกฆาต" ขุนของฝ่ายตรงข้ามให้อยู่ในตำแหน่งที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงการถูกจับได้ กระดาน Xiangqi มีองค์ประกอบที่เป็นเอกลักษณ์คือ "วัง" ที่จำกัดการเดินของขุนและองครักษ์ ทั้งยังมี "แม่น้ำ" ที่เปลี่ยนแปลงการเดินของช้างและเบี้ย คู่มือฉบับละเอียดนี้จะนำเสนอรายละเอียดกฎการเดินของตัวหมากแต่ละชนิด ตั้งแต่เรือ ม้า ช้าง ปืนใหญ่ ไปจนถึงเบี้ย เพื่อให้คุณพร้อมที่จะเข้าสู่สนามรบแห่งปัญญาและการวางแผนได้อย่างสมบูรณ์
หมากรุกจีน
เป้าหมายการเล่น
เป้าหมายของหมากรุกจีนคือการ "รุกฆาต (Checkmate) ขุนของฝ่ายตรงข้าม" นั่นคือการวางขุนของฝ่ายตรงข้ามให้อยู่ในตำแหน่งที่ไม่สามารถหนีการถูกจับได้
อุปกรณ์การเล่น
กระดานประกอบด้วยเส้นแนวตั้ง 9 เส้น และเส้นแนวนอน 10 เส้น โดยตัวหมากจะถูกเล่นบนจุดตัดบริเวณด้านหลังของกระดานแต่ละฝ่ายจะมี "วัง" (Palace) ซึ่งมีขนาด 3 คูณ 3 จุด (9 ตำแหน่ง) โดยมีเส้นทแยงมุมสี่เส้นที่ขยายออกจากจุดศูนย์กลางเป็นรูปตัว X
ตรงกลางระหว่างทั้งสองฝ่ายของกระดานจะถูกแบ่งด้วย "แม่น้ำ" (River) ซึ่งอยู่ระหว่างเส้นแนวนอนลำดับที่ห้าและลำดับที่หก แม่น้ำมักจะมีการสลักอักษรจีน 楚河 (Chǔ Hé) ซึ่งแปลว่า 'แม่น้ำฉู่' และ 漢界 (Hàn Jiè) ซึ่งแปลว่า 'พรมแดนฮั่น' ซึ่งอ้างอิงถึงสงครามฉู่-ฮั่น (Chu-Han War) กระดานบางชุดจะมีการทำเครื่องหมายจุดเริ่มต้นของเบี้ยด้วยรูปกากบาทเล็ก ๆ
การจัดวาง
ตำแหน่งเริ่มต้นของตัวหมากจะถูกจัดเรียงตามการอธิบายในหัวข้อถัด ๆ ไป
ตัวหมาก
ตัวหมากในการเล่นจะระบุด้วยอักษรจีน โดยตัวหมากที่มีตำแหน่งเดียวกันจะมีอักษรที่แตกต่างกันสำหรับแต่ละฝ่าย และบางครั้งอาจเขียนด้วยอักษรจีนตัวเต็มหรือตัวย่อ สามารถดูได้จากตารางด้านล่าง
ชื่อหมาก | ฝ่ายสีแดง (Han) | ฝ่ายสีดำ (Chu) |
ขุน | Shuài (帥/帅) | Jiàng (將/将) |
องครักษ์ / ที่ปรึกษา | Shì (仕) | Shì (士) |
ม้า | Mà (傌/马) | Mǎ (馬/马) |
ช้าง | Xiàng (相) | Xiàng (象) |
เรือ | Jū (俥/车) | Jū (車/车) |
ปืนใหญ่ | Pào (炮) | Pào (砲) |
เบี้ย / พลทหาร | Bīng (兵) | Zú (卒) |
ขุน - General
ขุนสามารถเดินได้หนึ่งจุดในแนวตั้งหรือแนวนอน แต่ไม่สามารถเดินในแนวทแยงได้ และถูกจำกัดให้อยู่ภายในเก้าจุดของเขต "วัง" เท่านั้น ขุนไม่สามารถเดินเข้าไปยังเส้นแนวตั้งที่มีขุนของฝ่ายตรงข้ามอยู่ได้ เว้นแต่จะมีตัวหมากอย่างน้อยหนึ่งตัววางอยู่ระหว่างขุนทั้งสองบนเส้นแนวตั้งนั้น
องครักษ์ / ที่ปรึกษา - Guard / Advisor
ตัวหมากเหล่านี้ทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาและองครักษ์ปกป้องขุนภายในวัง องครักษ์เดินได้หนึ่งจุดในแนวทแยงเท่านั้น และถูกจำกัดให้อยู่ภายใน "วัง"
ช้าง - Elephant
ช้างเดินได้สองจุดในทิศทางทแยงมุมและไม่สามารถกระโดดข้ามตัวหมากที่ขวางทางอยู่ และข้ามแม่น้ำไม่ได้
ม้า - Horse
ม้าเดินหนึ่งจุดในทิศทางตรงแนวนอนหรือแนวตั้ง ตามด้วยหนึ่งจุดในทิศทางทแยงมุมออกไป โดยม้าไม่สามารถเดินในทิศทางที่มีตัวหมากขวางทางอยู่ตลอดเส้นทางการเดิน
เรือ - Chariot
เรือเดินคล้ายกับ Rook ในหมากรุกสากล คือเรือสามารถเดินได้หลายจุดตามที่ต้องการในแนวตั้งหรือแนวนอน แต่เรือไม่สามารถกระโดดข้ามตัวหมากที่ขวางทางอยู่
ปืนใหญ่ - Cannons
ปืนใหญ่เดินได้เหมือนกับเรือทุกประการ แต่ในการจับกินปืนใหญ่จะต้องกระโดดข้ามตัวหมากเพียงหนึ่งตัวไม่ว่าจะเป็นฝ่ายเดียวกันหรือฝ่ายตรงข้ามตลอดแนวการเดิน
เบี้ย / พลทหาร - Soldier
เบี้ยเดินและจับกินโดยการเดินไปข้างหน้าหนึ่งจุดตามเส้นแนวตั้ง เมื่อเบี้ยได้ข้ามแม่น้ำแล้ว เบี้ยสามารถเดินและจับกินในแนวนอนได้หนึ่งจุด ที่สำคัญคือเบี้ยห้ามเดินถอยหลัง
กฎและวิธีการเล่นทีละขั้นตอน
- สีแดงเดินก่อน: ผู้เล่นสีแดงจะเป็นฝ่ายเริ่มเดินก่อนเสมอ
- ตัวหมากเดินบนจุดตัด: นั่นหมายความว่าคุณจะวางและเดินตัวหมากบนตำแหน่งที่เส้นตัดกัน ไม่ใช่ภายในช่องสี่เหลี่ยมเหมือนในหมากรุกสากล
- ขุนต้องอยู่ภายในวัง: ขุนไม่สามารถเดินออกนอกตาราง 3×3 ที่อยู่ตรงกลางของฝั่งผู้เล่นแต่ละคนได้
- ขุนห้ามเผชิญหน้ากันโดยตรง: การเดินที่ทำให้ไม่มีตัวหมากใด ๆ ขวางอยู่ระหว่างขุนทั้งสองในเส้นแนวตั้งเดียวกัน ถือว่าผิดกฎ
- การรุก (Check) และการรุกฆาต (Checkmate) คล้ายกับหมากรุกสากล: คุณจะต้องเตือนเมื่อขุนถูกรุก และการรุกฆาตจะเป็นการจบเกม
- อาจเกิดการเสมอ: การเสมอเกิดขึ้นจากการรุกซ้ำไม่สิ้นสุด, การซ้ำตำแหน่ง หรือการอับจน(แต่กฎเฉพาะจะแตกต่างกันไปเล็กน้อยตามภูมิภาค)
- เบี้ยไม่มีการเลื่อนขั้น: ไม่เหมือนหมากรุกสากล เบี้ย (Soldier) จะไม่เปลี่ยนเป็นอัปเกรดใด ๆ เมื่อไปถึงแนวหลังสุดของกระดาน
เคล็ดลับและกลยุทธ์เบื้องต้น
- พัฒนาเรือและปืนใหญ่ก่อน
ตัวหมากเหล่านี้เป็นตัวหมากที่ทรงพลังที่สุดและเคลื่อนที่ได้เร็วที่สุด ใช้พวกมันเพื่อควบคุมเส้นกลางและกดดันฝ่ายตรงข้ามจากระยะไกล - อย่ารีบเดินขุนหรือองครักษ์
รักษารูปแบบการป้องกันของคุณให้คงที่ในช่วงต้นเกม วังมีไว้เพื่อป้องกัน ปกป้องขุนของคุณไว้ด้านหลังองครักษ์ - ใช้ม้าอย่างมีกลยุทธ์
ไม่เหมือนในหมากรุกสากล ม้าในหมากรุกจีนสามารถถูกขวางทางได้ ตรวจสอบเสมอว่ามีตัวหมากใดขวางทางอยู่ในช่องสี่เหลี่ยมที่อยู่ติดกันก่อนเดินหรือไม่ - ควบคุมแม่น้ำ
การข้ามแม่น้ำด้วยเบี้ย หรือการสร้างแรงกดดันในจุดศูนย์กลาง จะสร้างศักยภาพในการโจมตีในระยะยาว ใช้ปืนใหญ่กลางหรือเรือเพื่อครองพื้นที่ - สร้างตัวขวางทางให้ปืนใหญ่
ปืนใหญ่ต้องการตัวหมากขวางทางเพื่อจับกิน ใช้เบี้ยหรือตัวหมากเล็ก ๆ ของคุณอย่างมีกลยุทธ์เพื่อสร้างแนวโจมตี - วางกลยุทธอย่างใจเย็น
การเดินตัวหมากตัวเดียวออกไปไกลเกินไป (โดยเฉพาะเรือหรือม้า) อาจทำให้ถูกดักจับได้ ตรวจสอบให้แน่ใจว่าการเดินทุกครั้งสนับสนุนแผนโดยรวมของคุณ
แปลและเรียบเรียงจาก
https://www.ymimports.com/pages/how-to-play-xiangqi-chinese-chess
https://shop.worldchess.com/blogs/news/how-to-play-chinese-chess
ติดตามข่าวสารวงการบันเทิง ไลฟ์สไตล์อื่นๆ ได้ที่ Online Station