วิธีเล่นหมากรุกสากล กับพื้นฐาน 14 ข้อ พร้อมภาพประกอบ

หมากรุกสากลหรือที่คนไทยคุ้นเคยในชื่อหมากรุกฝรั่ง แม้เกมนี้จะดูซับซ้อนและต้องใช้การวางแผนล่วงหน้าหลายตา แต่การเรียนรู้พื้นฐานเพื่อเริ่มต้นเล่นนั้นง่ายกว่าที่คิด บทความนี้จะนำเสนอ วิธีเล่นหมากรุกสากล อย่างละเอียดตามขั้นตอน 14 ข้อ เพื่อเป็นคู่มือฉบับสมบูรณ์สำหรับผู้เริ่มต้นที่ต้องการทำความเข้าใจทั้งกฎการเดินหมากทุกตัว การเดินพิเศษที่น่าสนใจ ไปจนถึงเงื่อนไขการเอาชนะในเกม Chess ให้คุณพร้อมก้าวเข้าสู่สนามประลองทางปัญญาได้ทันที

ข้อที่ 1: การจัดกระดาน, การเดินตา, และการกินหมาก

• การจัดกระดาน (Setup): จัดกระดานตามภาพด้านล่าง และโปรดจำไว้ว่า ควีน (Queen) ต้องอยู่บนช่องที่มีสีตรงกับสีของตัวหมาก (ควีนขาวอยู่ช่องขาว, ควีนดำอยู่ช่องดำ)
• การเดินตา (Turns): ผู้เล่นสีขาวจะได้เดินก่อนเสมอ จากนั้นผู้เล่นจะสลับกันเดิน ผู้เล่นสามารถขยับหมากได้เพียงหนึ่งตัวต่อหนึ่งตา ยกเว้นในกรณีของการ เข้าป้อม (Castling) ซึ่งจะอธิบายในภายหลัง
• การกินหมาก (Taking Pieces): ผู้เล่นจะกินหมากได้เมื่อหมากของตนเดินไปถึงช่องที่มีหมากฝ่ายตรงข้ามอยู่ ยกเว้นเบี้ย (Pawn) ที่มีวิธีการกินแตกต่างจากการเดิน (อธิบายภายหลัง) ผู้เล่นไม่สามารถกินหรือเดินผ่านหมากของตัวเองได้

ข้อที่ 2: การเดินของเบี้ย (Pawn Movement)

• เบี้ยจะเดินได้เฉพาะไป ข้างหน้า เท่านั้น
• ในการเดินครั้งแรก เบี้ยสามารถเลือกเดินได้ 1 หรือ 2 ช่อง ส่วนการเดินครั้งต่อ ๆ ไป สามารถเดินได้เพียง 1 ช่อง
• เบี้ยจะกินหมากฝ่ายตรงข้ามด้วยการเดินไป แนวทแยงมุม
• การเลื่อนขั้นเบี้ย (Pawn Promotion): หากเบี้ยเดินไปถึงด้านตรงข้ามของกระดาน เบี้ยจะสามารถเลื่อนขั้นเป็นหมากที่สูงกว่าได้ (ยกเว้นคิง) ไม่มีการจำกัดจำนวนเบี้ยที่สามารถเลื่อนขั้นได้

ข้อที่ 3: เรือ (Rook)

• เรือสามารถเดินเป็นเส้นตรงได้อย่างต่อเนื่อง ทั้งไป ข้างหน้า, ข้างหลัง, และด้านข้าง

ข้อที่ 4: ม้า (Knight)

• ม้าเป็นหมากเดียวที่สามารถ "กระโดด" ข้ามหมากอื่นได้
• ม้าจะไม่ถูกขวางกั้น แม้จะมีหมากอื่นวางอยู่ระหว่างช่องเริ่มต้นและช่องปลายทาง
• วิธีการเดินของม้าคือการเดินเป็นรูปตัว "L" (เดิน 2 ช่องไปในทิศทางหนึ่ง—หน้า, หลัง, หรือข้าง—แล้วเลี้ยว 1 ช่องเป็นมุมฉาก)

ข้อที่ 5: บิชอป (Bishop)

• บิชอปเดินเป็นเส้น ทแยงมุม ได้อย่างต่อเนื่องในทุกทิศทาง

ข้อที่ 6: ควีน (Queen)

ควีนสามารถเดินได้อย่างต่อเนื่อง ทั้งในแนวทแยงมุม และแนวเส้นตรง (ข้างหน้า, ข้างหลัง, และด้านข้าง)

ข้อที่ 7: คิง (King)

• คิงสามารถเดินได้ หนึ่งช่อง ในทุกทิศทาง
• คิงไม่สามารถเดินไปยังช่องที่กำลัง ถูกโจมตี โดยหมากของฝ่ายตรงข้าม

ข้อที่ 8: การเดินพิเศษ: การเข้าป้อม (Castling)

การเข้าป้อมเป็นวิธีเดียวที่อนุญาตให้ขยับหมากสองตัวได้ในการเดินตาเดียว
ในการเข้าป้อม คิงจะขยับไป สองช่อง เข้าหาเรือที่ต้องการเข้าป้อมด้วย และเรือจะกระโดดข้ามคิงมาอยู่อีกฝั่งหนึ่ง

คิงสามารถเข้าป้อมได้ทั้งสองด้าน โดยมีเงื่อนไขดังนี้:

• คิง ต้องไม่เคย ถูกขยับมาก่อน
• คิง ต้องไม่ ตกอยู่ในสถานะ รุก (Check)
• คิง ต้องไม่ เดินผ่านหรือเดินเข้าสู่สถานะ รุก
• ต้องไม่มี หมากใด ๆ วางอยู่ระหว่างคิงกับเรือ
• เรือที่ใช้เข้าป้อม ต้องไม่เคย ถูกขยับมาก่อน

สิ่งที่ไม่มีผล: การที่คิงเคยถูกรุกมาก่อนแต่พ้นจากสถานะนั้นแล้ว หรือการที่เรือถูกโจมตีก่อนการเข้าป้อม ไม่มีผลต่อการทำ Castling

จากรูป คิงสามารถเดินไปหาเรือทางซ้ายหรือขวาก็ได้ แต่จะเดินได้ 2 ช่องเท่านั้น เรือที่ถูกเข้าหาจะกระโดดมาอีกด้านของคิง ไม่ว่าคิงจะเดินมาชิดหรือเหลือช่องว่างก็ตาม

ข้อที่ 9: การเดินพิเศษ: กินเบี้ยผ่าน (En Passant)

• En passant เป็นการเดินพิเศษสำหรับเบี้ยที่ใช้กินเบี้ยด้วยกันเอง 
• จะใช้ได้ก็ต่อเมื่อ: ฝ่ายตรงข้ามขยับเบี้ยของตนสองช่องในการเดินตานั้นและช่องปลายทางของเบี้ยฝ่ายตรงข้ามอยู่ติดกันกับเบี้ยของเรา เราสามารถกินเบี้ยตัวนั้นได้ด้วยการขยับเบี้ยของเราไป ช่องทแยงมุมข้างหน้า ที่เบี้ยตัวที่ถูกกินเพิ่งเดินผ่านไป

ข้อที่ 10: การรุก (Check)

• คิงจะอยู่ในสถานะ รุก เมื่อมีหมากฝ่ายตรงข้ามอยู่ในตำแหน่งที่สามารถโจมตีคิงได้
• ผู้เล่นที่ถูกรุกต้องนำคิงออกจากสถานะรุก, สกัดกั้น การรุกนั้น, หรือ กินหมากที่กำลังรุก

ข้อที่ 11: การรุกจน(Checkmate)

• การทำให้คิงของฝ่ายตรงข้ามตกอยู่ในสถานะ "รุกจน" เป็นหนทางเดียวที่จะชนะเกม
• คิงจะถูกรุกจนเมื่อ: คิงอยู่ในสถานะรุก, ไม่สามารถกินหมากที่รุกได้, ไม่สามารถสกัดกั้นการรุกได้, และคิง ไม่สามารถ เดินไปยังช่องที่ไม่อยู่ภายใต้การโจมตีได้เลย

ข้อที่ 12: การเสมอเนื่องจากเดินไม่ได้ (Stalemate)

• Stalemate (การเสมอเนื่องจากเดินไม่ได้) คือการ เสมอกัน (Tie)
• จะเกิดขึ้นเมื่อผู้เล่นที่ถึงตาเดิน ไม่มีตาเดินที่ถูกต้องตามกฎหมายเหลืออยู่เลย แต่คิง ไม่ได้ ตกอยู่ในสถานะรุก
• (ตัวอย่าง: หากคิงถูกล้อมไว้หมดทุกช่องโดยหมากฝ่ายตรงข้าม แต่คิงไม่ได้ถูกรุกในขณะนั้น และไม่มีหมากอื่นที่สามารถเดินได้ เกมจะจบลงด้วยการเสมอ)

ข้อที่ 13: กลยุทธ์พื้นฐาน (Basic Strategy)

หมากรุกเป็นเกมที่ซับซ้อนมาก แต่มีคำแนะนำบางอย่างที่ช่วยผู้เล่นใหม่:

• มูลค่าของหมาก: ควรปกป้องหมากที่มีมูลค่าสูง (ควีน > เรือ > บิชอป/ม้า > เบี้ย)
• การเลื่อนขั้นเบี้ย: แม้จะเลื่อนขั้นเป็นหมากใดก็ได้ แต่การเลื่อนเป็น ควีน เกือบจะดีที่สุดเสมอ
• การคุมพื้นที่ (Board Control): พยายามกระจายพลังป้องกันให้เท่ากัน และเมื่อเข้าโจมตี ควรมีหมากที่คอยสนับสนุน (Support Piece) อยู่เสมอ

ข้อที่ 14: ไปเล่นกันเลย! 

ตอนนี้คุณรู้พื้นฐานแล้ว ลองหาบอร์ดมาเล่นจริง ๆ ได้เลย! โดยสามารถลองหาโปรแกรมสำหรับเล่นหมากรุกฝรั่งหรือเข้าผ่านทางเว็บไซต์ที่มีให้เล่น เช่น Chessclub.com , lichess.org 

แปลและเรียบเรียงจาก
https://www.instructables.com/Playing-Chess/ 
 

ติดตามข่าวสารวงการบันเทิง ไลฟ์สไตล์อื่นๆ ได้ที่ Online Station