เมื่อความปังระดับโลกกำลังกลายเป็นยาพิษทำร้ายตัวเอง... นักวิจารณ์อนิเมะตัวท็อปของญี่ปุ่นออกมาสับประเด็นร้อน เตือนใจคนดูและคนทำว่า อนิเมะในอนาคตอาจเหลือแค่เปลือกที่ไม่มีใครสนใจคุณค่าอีกต่อไป!
กลายเป็นเรื่องที่ทำเอาแฟนวงการการ์ตูนต้องหันมาขบคิดกันหนักมาก เมื่อ Ryota Fujitsu นักวิจารณ์อนิเมชั่นชื่อดังชาวญี่ปุ่น ได้ออกมาเขียนบทความเตือนสติผ่านสื่อ Anime! Anime! ถึงกระแสการเปลี่ยนแปลงในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา จากเดิมที่อนิเมะเคยเป็นวัฒนธรรมกลุ่มย่อย (Niche) ของเหล่าโอตาคุ แต่ปัจจุบันมันได้กลายสภาพเป็น "สินค้าโภคภัณฑ์" (Commodity) ที่ถูกผลิตซ้ำในระบบอุตสาหกรรมแมส ๆ จนน่ากลัวว่าจะนำไปสู่ภาวะ "จุดจบของอนิเมะ" เข้าสักวัน!
คุณ Fujitsu ชี้ให้เห็นว่า ยิ่งอนิเมะได้รับความนิยมไปทั่วโลกและมีจำนวนสร้างเยอะขึ้นเท่าไหร่ แรงกดดันจากตลาดก็ยิ่งบีบให้ค่ายต่าง ๆ ทำอนิเมะออกมาตาม "สูตรสำเร็จ" คล้าย ๆ กันไปหมด บวกกับพฤติกรรมของคนดูในยุคสตรีมมิ่งที่พร้อมจะ "เท" อนิเมะเรื่องนั้นทิ้งทันทีหากไม่ถูกใจตั้งแต่ตอนแรกเพราะรู้ว่ามีเรื่องอื่นให้เลือกดูอีกเป็นพัน
การที่ตัวเลือกมันเยอะล้นตลาด (Oversaturated) ทำให้คนดูเริ่มเปลี่ยนวิธีเลือกชม จากการเลือกดูสิ่งที่ตัวเอง "ชอบ" กลายเป็นเลือกดูจากสิ่งที่ตัวเอง "ไม่อยากเห็น" แทน หรือก็คือถ้าเรื่องไหนมีองค์ประกอบ หรืออะไรไม่ถูกใจก็ "ไม่ดู" ไปเลย เพื่อเซฟเวลาชีวิต
และที่พีกไปกว่านั้นคือ วัฒนธรรมการดูคลิปสั้น แพลตฟอร์มโซเชียล และอัลกอริทึมโฆษณาในปัจจุบัน มักจะใช้สถิติคนดูมาบีบให้โครงสร้างเนื้อเรื่องต้องสั้นกระชับ ปลอดภัย และเน้นเซฟโซนเพื่อดึงคนไว้ให้ได้นานที่สุด ยิ่งมีระบบ Generative AI เข้ามาช่วยลดต้นทุนและย่นเวลาการผลิต มันจะยิ่งกระตุ้นให้เกิดการเน้น "ปริมาณและช่องทางขาย" มากกว่าความคิดสร้างสรรค์อันเป็นหัวใจหลักของศิลปะ
ทั้งนี้เขายังเตือนสติถึง "Mindset" ของคนดูในยุคนี้อีกว่า กำลังเสพความบันเทิงในลักษณะที่ว่า "เป็นอะไรก็ได้ขอแค่สนุกสะใจไว้ก่อน" จนขาดความพยายามที่จะมองหาคุณค่าที่ซ่อนอยู่ลึกกว่านั้น ซึ่งเขามองว่า "ต่อให้งานชิ้นนั้นจะมีความยูนีคหรือแปลกใหม่แค่ไหนก็ตาม แต่ถ้าคนดูมองว่ามันสามารถหาเรื่องอื่นมาทดแทนกันได้เมื่อไหร่... เมื่อนั้นงานชิ้นนั้นก็หมดสิ้นความเป็นศิลปะ และกลายสภาพเป็นแค่สินค้าโหลทันที"
คำว่า "จุดจบของอนิเมะ" ในมุมมองของ Fujitsu ไม่ได้แปลว่าอนิเมะจะหายไปจากโลกนี้ แต่มันหมายถึงการที่อนิเมะกลายสภาพเป็นแค่สิ่งของที่เอาไว้เปิดทิ้งเปิดขว้างเพื่อฆ่าเวลาไปวัน ๆ โดยที่คนดูจะไม่โหยหาหรือสนใจความหมายในฐานะ "สื่อศิลปะอนิเมะ" อีกต่อไป
ซึ่งวิธีเดียวที่จะช่วยชะลอวิกฤตนี้ได้ คือคนดูอย่างพวกเราต้องเปิดใจรับชมและวิจารณ์อนิเมะในฐานะ "ผลงานสร้างสรรค์" ที่มีคุณค่าในตัวเอง ไม่ใช่แค่มองมันเป็นแค่การ์ตูนเด็ก ๆ หรือสินค้าฆ่าเวลาโหล ๆ ตัวหนึ่งในระบบทุนนิยม!
แปลและเรียบเรียงจาก : automaton-media.com, animeanime.jp
ติดตามดูอนิเมะถูกลิขสิทธิ์ ได้ที่ Online Station แหล่งรวมอนิเมะที่คุณไม่ควรพลาด