เชื่อกันว่าหลายคนอาจสงสัย ว่าทำไมช่วงหลัง ๆ นี้เราถึงมักจะเห็นแต่อนิเมะแนวเดิม ๆ หรือแนวที่กำลังฮิตติดตลาดออกมาเต็มไปหมด (เช่น แนวไปต่างโลก หรือ Isekai) จนหาความแปลกใหม่ได้ยาก ซึ่งสำหรับแต่ละคน ก็มีสาเหตุที่แตกต่างกันออกไป แต่วันนี้เราจะไปฟังคำตอบจากคนวงในระดับตำนานอย่างคุณ Taro Maki ประธานของ GENCO และโปรดิวเซอร์ผู้คร่ำหวอดในวงการ ที่ได้ออกมาเปิดใจกับสื่อ ITmedia ก่อนเริ่มงานเทศกาลภาพยนตร์อนิเมชั่นนานาชาติไอจิ-นาโกย่า (ANIAFF) ถึงเบื้องลึกเบื้องหลังที่ฉุดรั้งความคิดสร้างสรรค์ของวงการอนิเมะญี่ปุ่นเอาไว้
โดยคุณ Maki ได้ชี้ให้เห็นถึงปัญหาที่น่าสนใจหลายประเด็น โดยเริ่มจากการพูดถึงอีเวนต์ใหญ่อย่าง AnimeJapan ที่แม้บริษัทต่าง ๆ จะทุ่มเม็ดเงินมหาศาลไปกับการเช่าบูธและโฆษณา แต่เม็ดเงินเหล่านั้นกลับไม่ได้ไหลเวียนกลับมาสู่ตัวผู้สร้างสรรค์ผลงานจริง ๆ นั่นจึงเป็นแรงบันดาลใจให้เขาร่วมก่อตั้งงาน ANIAFF ขึ้นมา เพื่อให้เป็นพื้นที่สำหรับเหล่าครีเอเตอร์โดยเฉพาะ ซึ่งนอกจากการแก้ปัญหาเรื่องรายได้แล้ว เขายังมองว่าในยุคที่สตรีมมิ่งครองเมือง จนทำให้ผลงานอนิเมะกลายเป็นแค่ "คอนเทนต์" ดาษดื่นที่มีอยู่มากมาย การจัดงานเทศกาลภาพยนตร์จึงเป็นเรื่องจำเป็นเพื่อที่จะช่วยดึง "ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์" กลับคืนมา ทั้งระหว่างแฟนคลับกับผู้สร้าง และการสร้างเครือข่ายระหว่างคนทำงานด้วยกันเอง
แต่ประเด็นที่เด็ดที่สุดที่คุณ Maki พูดถึงคือเรื่อง "ความกล้าเสี่ยง" ของนายทุนญี่ปุ่น โดยเขาเผยว่าโปรดิวเซอร์ในบริษัทญี่ปุ่นส่วนใหญ่มักจะเลือกทางที่ "เพลย์เซฟ" หรือปลอดภัยไว้ก่อน สาเหตุหลักมาจากวัฒนธรรมองค์กรแบบ "ระบบหักคะแนน" (Minus-point culture หรือ 減点法) ซึ่งเป็นการประเมินผลงานโดยการจับผิดและหักคะแนนจากข้อผิดพลาด ต่างจากระบบ "เพิ่มคะแนน" (Plus-point culture หรือ 加点法) ที่จะให้รางวัลกับความคิดสร้างสรรค์หรือข้อดีใหม่ ๆ
"ในญี่ปุ่นมีโปรดิวเซอร์ที่เป็นพนักงานบริษัทอยู่เยอะมาก และระบบมาตรฐานของที่นี่คือ 'ระบบหักคะแนน' ไม่ใช่ 'ระบบเพิ่มคะแนน' พูดง่าย ๆ ก็คือ เป้าหมายสูงสุดของพวกเขาคือการห้ามล้มเหลว แนวคิดที่จะยอมเสี่ยงเพื่อสร้างแต้มต่อจึงไม่มีอยู่จริง ผลที่ออกมาก็คือพวกเขาก็จะแห่กันไปทำแต่อนิเมะแนวที่การันตีความสำเร็จและปลอดภัยไว้ก่อนนั่นเอง" คุณ Maki กล่าว
นอกจากนี้ เขายังมองว่าจริง ๆ แล้วไม่มีใครรู้หรอกว่าคนดูจะตอบรับแบบไหน การสร้างภาพยนตร์ที่ดูยากหรือมีความซับซ้อนบ้างก็ถือเป็นการช่วยยกระดับและบ่มเพาะรสนิยมของผู้ชมไปในตัว ซึ่งในอดีตญี่ปุ่นเคยมีวัฒนธรรมการฉายหนังในโรงภาพยนตร์ขนาดเล็ก (Mini-theaters) ที่เปิดโอกาสให้มีการทดลองอะไรใหม่ ๆ แต่ปัจจุบันพื้นที่เหล่านั้นได้หายไป ทำให้ประสบการณ์โดยรวมของวงการดูตื้นเขินลงไปอย่างน่าเสียดาย
อย่างไรก็ตาม คุณ Maki ยังคงมีวิสัยทัศน์ที่อยากจะผลักดันวงการต่อไป ทั้งการให้โอกาสผู้กำกับได้ลองผิดลองถูกแม้จะต้องเจอกับความล้มเหลวบ้าง การลดการพึ่งพาการดัดแปลงจากมังงะลง และหันไปหาแรงบันดาลใจจากการร่วมมือกับนานาชาติ ซึ่งก็นับว่าเป็นเสียงสะท้อนที่น่าคิดมาก ๆ ว่าหากวงการอนิเมะญี่ปุ่นยังคงติดอยู่ในกับดักของการ "กลัวพลาด" เราอาจจะพลาดโอกาสที่จะได้เห็นผลงานระดับตำนานเรื่องใหม่ ๆ ในอนาคตก็เป็นได้
แปลและเรียบเรียงจาก
Anime Corner
ติดตามดูอนิเมะถูกลิขสิทธิ์ ได้ที่ Online Station แหล่งรวมอนิเมะที่คุณไม่ควรพลาด